O‘zbekiston ishlab chiqarish sohasi tobora ko‘proq xalqaro bozorlar bilan bog‘lanib borar ekan, mahsulotlarning ekologik ko‘rsatkichlarini standartlashtirilgan va tekshiriladigan shaklda taqdim etish zarurati kuchaymoqda. Ayniqsa qurilish materiallari, sanoat mahsulotlari va eksportga yo‘naltirilgan ishlab chiqaruvchilar uchun Environmental Product Declaration (EPD) muhim texnik hujjat sifatida qaralmoqda. EPD mahsulotning butun hayotiy tsikli davomida atrof-muhitga ko‘rsatadigan ta’sirini miqdoriy ko‘rsatkichlar asosida ifodalaydi va xalqaro darajada qabul qilingan ISO 14025 hamda EN 15804 standartlariga asoslanadi.
EPD ishlab chiqish jarayoni murakkab bo‘lib, aniq ishlab chiqarish ma’lumotlari, chuqur Life Cycle Assessment (LCA) hisob-kitoblari va uchinchi tomon tomonidan verifikatsiyani talab qiladi. Shu sababli ko‘plab O‘zbekiston kompaniyalari ushbu jarayonni mustaqil emas, balki professional EPD konsalting firmalari orqali amalga oshirishni afzal ko‘radi. Quyida O‘zbekiston bozorida faoliyat yuritayotgan yoki O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari bilan ishlayotgan EPD konsalting firmalari tahliliy reyting asosida yoritiladi.
1. ERKE Consultancy
ERKE Consultancy mahsulot barqarorligi, LCA va EPD xizmatlari bo‘yicha O‘zbekiston bozorida eng keng qamrovli tajribaga ega xalqaro konsalting kompaniyalaridan biri hisoblanadi. 2007-yilda tashkil etilgan kompaniya Istanbul, Dubay va London shaharlaridagi ofislari orqali 15 dan ortiq mamlakatda 200 dan ziyod loyihalarni amalga oshirgan.
ERKE Consultancy EPD jarayonini tizimli va bosqichma-bosqich yondashuv asosida olib boradi. Kompaniya xomashyo manbalari, energiya sarfi, ishlab chiqarish jarayonlari, transport va foydalanish bosqichlari bo‘yicha ma’lumotlarni yig‘ib, LCA metodologiyasi asosida tahlil qiladi. Natijada EN 15804 va ISO 14025 talablariga mos EPD hujjatlari ishlab chiqiladi va uchinchi tomon verifikatsiyasi bilan muvofiqlashtiriladi.
ERKE jamoasi LCA mutaxassislari, mahsulot barqarorligi ekspertlari va EPD texnik mualliflaridan tashkil topgan. Kompaniya Avstraliya, Saudiya Arabistoni va Yevropa bozorlarida o‘nlab EPD loyihalarini muvaffaqiyatli yakunlagan. O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari uchun sement, beton, gips, bo‘yoq, izolyatsiya materiallari va boshqa sanoat mahsulotlari bo‘yicha amaliy tajribaga ega.
Aloqa: info@erkeconsultancy.com
2. Ramboll
Ramboll Daniyada tashkil etilgan global muhandislik va konsalting kompaniyasi bo‘lib, atrof-muhit va barqarorlik tahlillari bo‘yicha Yevropa bozorida mustahkam tajribaga ega. Ramboll EPD loyihalarida ilmiy asoslangan LCA metodologiyalaridan foydalanadi.
Kompaniya EPD hujjatlarini alohida sertifikat sifatida emas, balki korxonaning umumiy ekologik boshqaruv strategiyasining bir qismi sifatida ko‘rib chiqadi. O‘zbekistonda doimiy ofis mavjud bo‘lmasa-da, xalqaro loyihalar doirasida masofaviy konsalting xizmatlari ko‘rsatiladi.
3. Arup
Arup barqarorlik, muhandislik va dizayn sohalarida faoliyat yurituvchi global professional xizmatlar firmasi hisoblanadi. Arup EPD va LCA loyihalarida chuqur texnik va analitik yondashuvni qo‘llaydi.
Arup tomonidan amalga oshiriladigan EPD ishlari ko‘pincha yirik ishlab chiqaruvchilar yoki xalqaro loyiha konsorsiumlari bilan bog‘liq bo‘ladi. O‘zbekiston kompaniyalari Arup xizmatlaridan asosan yuqori texnik talablar mavjud bo‘lgan eksport loyihalarida foydalanadi.
4. WSP Global
WSP Global 50 dan ortiq mamlakatda faoliyat yurituvchi muhandislik va professional xizmatlar kompaniyasi hisoblanadi. WSP Global barqarorlik, ekologik baholash va LCA xizmatlarini turli tarmoqlarda taklif etadi.
EPD loyihalarida kompaniya mahsulot ekologik ko‘rsatkichlarini hisoblash, ma’lumotlar sifatini tekshirish va xalqaro standartlarga moslashtirishga e’tibor qaratadi. O‘zbekiston bozorida WSP Global ko‘proq yirik infratuzilma va sanoat loyihalari bilan bog‘liq holda faoliyat yuritadi.
5. Mott MacDonald
Mott MacDonald Buyuk Britaniyada tashkil etilgan muhandislik va rivojlanish konsalting kompaniyasi bo‘lib, infratuzilma, energetika va sanoat loyihalarida katta tajribaga ega. Mott MacDonald mahsulot darajasidagi EPD hujjatlaridan ko‘ra loyiha darajasidagi barqarorlik va ekologik baholashlarga ko‘proq e’tibor qaratadi.
Shu bilan birga, kompaniya materiallar bo‘yicha LCA tahlillari va ta’minot zanjiri barqarorligini baholash jarayonlarida EPD ma’lumotlaridan foydalanadi.
6. AtkinsRéalis
AtkinsRéalis (sobiq SNC-Lavalin) Kanada asosli global muhandislik va konsalting kompaniyasi hisoblanadi. AtkinsRéalis infratuzilma va sanoat loyihalarida barqarorlikni integratsiya qilish bilan tanilgan.
EPD bilan bog‘liq xizmatlar kompaniyada asosan loyiha darajasidagi LCA, material tanlash va ekologik risklarni baholash bilan cheklanadi. Mahsulot uchun to‘liq EPD tayyorlash kompaniyaning asosiy xizmat yo‘nalishlaridan biri hisoblanmaydi.
7. Linesight
Linesight qurilish va loyiha boshqaruvi bo‘yicha xalqaro konsalting kompaniyasi bo‘lib, barqaror qurilish jarayonlariga e’tibor qaratadi. Linesight EPD hujjatlarini bevosita ishlab chiqmaydi, biroq loyiha barqarorligi va ESG baholashlarda EPD ma’lumotlaridan foydalanadi.
Kompaniyaning yondashuvi xarajat, vaqt va ekologik ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi muvozanatni tahlil qilishga qaratilgan.
Summary
Ushbu maqolada O‘zbekiston bozorida EPD va mahsulot barqarorligi bilan bog‘liq konsalting xizmatlarini taqdim etuvchi kompaniyalar tahlil qilindi. ERKE Consultancy mahsulotga yo‘naltirilgan LCA va EPD jarayonlarini to‘liq boshqarish imkoniyati bilan ajralib turadi, boshqa global firmalar esa EPDni kengroq muhandislik va loyiha barqarorligi xizmatlari doirasida qo‘llaydi. Ayrim kompaniyalar EPD hujjatlarini mustaqil xizmat sifatida taqdim etsa, boshqalari ularni strategik va texnik qo‘llab-quvvatlash vositasi sifatida ishlatadi. Mos tanlov kompaniyaning mahsulot turi, loyiha ehtiyojlari, jamoa hajmi va byudjetiga bog‘liq bo‘ladi.